• پنجشنبه ۱۳ فروردین ماه، ۱۳۹۴ - ۰۰:۳۷
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 941-1394-5
  • خبرنگار : 60005
  • منبع خبر : ----

جشنواره بازی های سیزده نوروز « درو » نیازمند توجه بیشتر است

 



از جمله میراث‌های معنوی‌ای که در بخش شاهرود خلخال تا این تاریخ حفظ شده است، جشنوارۀ بازی‌ها سیزده نوروز در روستای درو شاهرود خلخال است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه اردبیل، بشر در طول تاریخ با اجرای آیین‌ها و مراسم خاصی در حفظ روحیۀ زندگی و نیز عمق و معنویت بخشیدن به آن سعی فراوانی کرده است و در هیچ عصری جامعه انسانی از اجرای آیین‌های خاص خالی نبوده است.

آیین‌ها؛ تنظیم کننده توازن بخش مادی و فرهنگی جامعه

مهدی ویسانیان کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه اردبیل گفت : آیین‌ها همواره تنظیم کننده توازن بخش مادی و فرهنگی جامعه بوده‌ و هستند.

وی با بیان اینکه بخش شاهرود خلخال دارای اقوامی است که از سده‌های دور حافظ میراث گذشتگان بوده‌اند، افزود : شاهد این ادعا زبان آنهاست و زبان تاتی رایج در این منطقه به گواه بسیاری از محققین، یکی از زبان‌های کهن ایران که از دوران ماد و یا اشکانیان مانده است، می باشد.

جشنواره بازی‌های بومی « درو » در سیزده بدر

ویسانیان با بیان اینکه از جمله میراث‌های معنوی‌ که در بخش شاهرود خلخال تا این تاریخ حفظ شده است، جشنوارۀ بازی‌ها سیزده نوروز در روستای درو شاهرود خلخال است، تصریح کرد : این آیین که شکل ویژه و خاص آن در منطقه بی‌نظیر است، نیازمند توجه بیشتری است.

وی خاطرنشان کرد :  مردم این روستا از سال‌ها و سده‌های دور این آیین را از پدران و نیاکان خویش گرفته و به دست ما رسانده‌اند و اگر ما نتوانیم این میراث کهن را حفظ کنیم، برای فرهنگ خویش وارث خوبی نخواهیم بود و آیندگان نیز تمام آیین‌های امروزی ما را به فراموشی خواهند سپرد.

آئین های مراسم سیزده نوروز در « درو »

ساسان حسین پور پیشکسوت بازی های محلی روستای درو در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری ایسنا، گفت : خوردن نهار در منزل به طور جمعی یا فامیلی، دعوت تازه عروس به میهمانی نهار، درست کردن خورشت فسنجان از گوشت خروس، بریدن سبزه در منزل توسط عروس یا داماد و دادن هدیه به آنها، آوردن گل نوروزی « گیزگیزا » توسط کودکان و نوجوانان و گرفتن هدیه و انعام، پوشیدن لباس‌های نو و تمیز در بعد از ظهر این روز، انجام بازی « خاجنگ » در مرکز روستا، انجام بازی در « خانه‌رز »، پریدن از روی آب و انداختن سبزه به درون آب و برگزاری بازی نهایی مسابقات فوتبال در بعد از ظهر سیزده از جمله آئین های این مراسم است.

وی تصریح کرد: از بین همه خرده‌ فرهنگ‌های این روز که در سایر مناطق ایران و چند کشور همسایه انجام می‌شود، فقط انجام بازی و یا جشنوازه بازی‌ها در روستای درو به شکل خاصی اجرا می‌شود، که شایسته توجه بیشتری است.

حسین پور  گفت: مردم منطقه بعد از دوازده روز دید و بازدید و نشستن بر سر سفره عید و رفتن به خانه‌های همدیگر، از صبح روز سیزدهم برنامه غذای ظهر آن روز  را تنظیم می‌کنند، در ظهر این روز لازم است هر کسی تازه‌عروس و خانواده‌اش را برای ناهار سیزده به منزل خود دعوت نماید که خورشت اصلی و همیشگی این برنامۀ غذایی فسنجان است و کشتن خروس یا مرغ برای فسنجان رسمی دیرینه است.

این ساکن قدیمی روستای درو خاطرنشان کرد : بزرگ خانواده یا خاندان در حین بریدن سبزه به عروس یا داماد هدیه و انعام می‌دهد و کودکان اگر در این روز گل نوروزی یا به زبان تاتی « گیزگیزا » به دیگران نشان بدهند، انعام و هدیه می‌گیرند؛ همچنین جوانان و مردان در صبح این روز  اغلب در میدان یا مرکز روستا جمع می‌شوند و « خاجنگ » یا بازی با تخم‌مرغ را انجام می‌دهند.

وی افزود : در این روز شگون ندارد کسی تنهایی در خانه‌اش غذا بخورد، بهتر است حتما با فامیل و همسایه‌ای در منزل یکی جمع‌شوند و ناهار بخورند؛ بعد از صرف ناهار همه مردم با پوشیدن لباس نو و تمیز، آماده رفتن به باغ و اجرای بازی‌ها و مراسم خاص آن روز می‌شوند؛ در این روز کل روستا به باغی موسوم به خانَه‌رز (باغ خان‌ها یا باغ بزرگ یا شاه‌باغ )می‌روند و کمتر پیش‌می‌آید کسی در این روز در خانه‌بماند، مگر آنکه پیر یا مریض باشد.؛ باغ خانه‌رز در پایین دست روستا و در کنار رودخانه شاهرود قرار دارد و مردم پیاده به آنجا می‌روند.

پیشکسوت بازی های محلی روستای درو ادامه داد : جشنواره بازی‌ها در این روز تقریباً از ساعت دو تا هفت عصر طول می‌کشد؛ مردم منطقه بعد از ورود به باغ ضمن گشتن در باغ ایام را به همدیگر تبریک می‌گویند و کم‌کم آماده بازی می‌شوند؛ در بعد از ظهر این روز چون فقط پنج یا شش ساعت طول می‌کشد، هیچ کسی غذایی به باغ نمی‌آورد و کسی در این روز وسایل گستردنی با خود حمل نمی‌کند، چرا که همواره در حال گشت و گذار و انجام بازی هستند؛ در این روز طبیعت آلوده نمی‌شود و با توجه به شکل خاص باغ که در وسطش هیچ درختی وجود ندارد، تخریبی هم در باغ صورت نمی‌گیرد و بدان خاطر برای انجام بازی بسیار مناسب است.

جشنواره بازی‌ها

مهدی ویسانیان کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی از روستای درو گفت : امروزه هجوم وسایل ارتباطی و انواع بازی‌های رایانه‌ای که اغلبشان نیز انفرادی است، جامعه انسانی را منزوی  و گوشه‌نشین کرده است؛ بطوریکه نه تنها حوصله تحمل غیر و دیگری کم شده، بلکه انسان امروزی حتی حوصله و توان تحمل آشنا و فامیل را نیز ندارد و بدان خاطر بازی‌های دسته‌جعی قدیمی که پر از نشانه و سمبل بود و از هر لحاظ آنها را آماده نگاه می‌داشت، امروزه کمتر شده است.

وی افزود : در قدیم  بشر چنین نبود و مردم شاداب و مفرح و پرتوان بودند و پرداختن به بازی‌های بومی و محلی دقیقاٌ شبیه مانور و عملیات آزمایشی برای سربازان است؛ چون همیشه آنها را آماده نگه می‌دارد.

ویسانیان با بیان اینکه در روستای درو بازی‌های فراوانی در طول سال انجام می‌شد که اوج این بازی‌ها در روز سیزده نوروز بود، تصریح کرد :  از بازیهای محلی این منطقه می‌توان به بازی های آرده مزا، پاسَر پاسَره، پاولنگی، پولَک مزا، پیت مزا، تاکه جفت، تَپ مزا، توت اَل قایمیشَم، چَش بردن، چک مزا، خاجنگ، خرش مزا، خَر وششتن، خَط مزا، درَک مزا، سَر گردسن، شنبه درزن، غَیش مزا، فرنَه، لَپ مزا، لس مزا، مسل مسله، موشَه لکا، میانه بدر، وَرزا وَرزایه، وره گوله مزا، یوز مزا، آمان آمان، ای شَی لِه، ایمچَه سَر، باجی باجیه، عَروس مزاه، هاولیمان و ... اشاره کرد.

کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی از روستای درو خاطرنشان کرد : در این نیم روز هر گروه سنی، بازی مخصوص به خود را انجام می‌دهد؛ مثلاً مردان مسن یا میان‌سال اغلب « میانه‌بدر » بازی می‌کنند، زنان مسن «آمان‌آمان» بازی می‌کنند، پسران جوان عده‌ای « غش‌مزا » و عده‌ای « خروشتن » و عده‌ای « خرش مزا » بازی می‌کنند، دختران جوان « باچی باچیه » بازی می‌کنند، دختران نوجوان « وسطی » و گاه « خط مزا » بازی می‌کنند.

ویسانیان افزود : تعدادی از این بازی‌ها همان‌هایی هستند که در سایر اوقات سال هم انجام می‌شد، اما چند بازی است که اغلب مختص این روز است، بازی‌های مردانه و زنانه است.

نوعی بازی ها

ممیش قربانعلیزاده یکی دیگر مجریان بازی های محلی روستای درو در تشریح برخی از انواع بازی های مردانه و زنانه این روستا گفت : بازی غَیش مزا بازی با کمربند، نوعی بازی مردانه است که یک دسته از آنها در وسط دایره می ایستند و از کمربندی که سرش بر خط اطراف دایره است و خودش در داخل دایره محافظت می کند و هرکس بخواهد آن را بردارد او را با پا می زنند و اگر گروه مقابل موفق به چنین کاری شد با همان کمربند به آن گروه حمله می کنند و آنها هم تا زمانی که داخل دایره تیم حمله کننده را با پانزنند، باید کتک بخورند .

بازی « میانه بدر  »، لفظاً یعنی میانه یاران رقیب یا قلب دشمن را بدر و پاره کن، نوعی بازی مهیج مردانه که در محیطی بزرگ مثل باغ انجام می شود و دسته ای با ایستادن دور یک دایره فرضی از آن محافظت می کنند، دسته دیگر هم باید این خط را بشکنند و میانه سپاه را بدرند یعنی از وسط آنها رد شوند؛ طوری که کسی نتواند او را بگیرد یا بزند.

« خروشتن » نوعی بازی است که عده ای به طور خمیده می ایستند و دستان خود را بر زانو می گذارند تا دیگران با پریدن از روی آنها عبور کنند و هر کس که پرید، خود بعد از آن نفر آخر می ایستد و به جایش نفر اول شروع به پرش می کند و الی آخر.

« سرگردسن » نوعی بازی مردانه شبیه تپ مزا است؛ بدین صورت که به دروغ از افراد می خواهند به جایی نگاه کنن و اگر کسی نگاه کرد می شود تپ و بر زمین به حالت چمپاته می نشیند، یک نفر از آنها بر بالای سرش به عنوان محافظ می ایستد و نمی گذارد دیگران بر پشتش بزنند و هر کسی بخواهد به او نزدیک شود، شخص محافظ سعی می کند در عین نگهداشتن یقه شخص نشسته از پشت، به حمله کننده تیپا بیاندازد و نگذارد دست کسی به او برسد و اگر توانست نوک پای خود را به کسی برساند آن شخص می آید و می نشیند و آنکه نشسته بود، بلند می شود و نقش محافظ را بازی می کند و بازی ادامه پیدا می یابد.

« پاسر پاسره » نوعی بازی پسرانه که بازیکنان همدیگر را در محیط مشخص آنقدر دنبال می کنند تا به هم برسند و به همدیگر تیپا و لگد بزنند.

« تپ مزا » بازی مردانه ای که عده ای با فریب دادن یکی از اعضا او را می زنند، مثلا بعد از اعلام شروع بازی به دروغ می گویند به اسب نگاه کن، و اعضا نباید نگاه کنند، هرکس نگاه کرد، می شود «تپ» همه با کف دست محکم بر پشت او می زنند و او هم باید هر کسی را که آخرین بار او را زده بگیرد ، اگر او را گرفت، همان شخص می شود «تپ» و بعد او را می زنند و همین گونه بازی ادامه پیدا می کند . این بازی معمولا ایستاده و سرپایی اجرا می شود و به نوع نشسته آن سرگردسن گویند.

« آمان آمان » بازی مخصوص زنان هست که زنان دست به دست هم داده، دایره ای بزرگ تشکیل می دهند و با چرخش دایره وار خود، خواننده اصلی را با گفتن شعر تکراری « آمان آمان آمان ، آمان ها لَیلِه » یاری می دهند. در این بازی در هر چند قدم که چرخ می زنند یکبار می ایستند و در همان حالت دست های همدیگر را به بالا می برند، قسمتی از شعر این بازی نیز چنین است : « قَده را بمرم، قَد قامتی را / سَ سیی را بمرم، خوش صابتی را / همه صابت کرن اِشتَن یاری را / چِمن صابت مَندَه قیامتی را / آمان آمان آمان، آمان ها لَیلِه ... »

« ای شَی لِه »، این بازی که از منطقه گیلان و زبان گیلکی وارد منطقه شده، نوعی بازی دخترانه است که در آن حرکت شبیه آمان آمان است، اما تندتر از آن و موقع تکرار بند « ای شی له » نمی ایستند، بلکه در حین چرخ واگیر می کنند. جست و خیز و سرعت چرخیدن در این بازی بیشتر است و دست ها هم به بالای سر نمی روند بلکه تا موازات سر شانه آن ها را بالا می برند، قسمتی از شعر ای شی له که به صورتی دست و پاشکسته اجرا می شود، چنین است : « ای شو بشوم کونس کله ی /ای شی له/ کونس بزه می پره پره/ ایلاهی تی ماره بمیره/ می دیل قرار بگیر ».

« ایمچَه سَر »، نوعی بازی زنانه شبیه آمان آمان که بند تکراری اش : « اینچه سر، نینم یار » است، قسمت بند دوم تکراری « نینم یار » نشان می دهد این بازی از منطقه ترک نشین اطراف وارد محل شده است، قسمتی از شعرش چنین است: « اینچه سرنینم یار/قله قتی دروازه/بیلق چخدی نمازه/صونداق اوسته سارمساق/گوتی گورگ باشن ساق/ اینچه سر نینم یار ». از آنجا که این اشعار به زبان ترکی است مردم منطقه دست و پا شکسته آن را ادا می کنند و معنا و تلفظ درستش چندان روشن نیست.

« باجی باجیه » نوعی بازی دخترانه که دو دسته سه دسته یا چهار نفری از بازیگر با فاصله سه یا چهار متری روبروی هم می ایستند و با گذاشتن کف دست ها روی هم و آوردن آنها به زیر گوش و خم کردن خود به چپ و راست همزمان با جست و خیز به جلو حرکت می کنند و شعر باجی باجیه را می خوانند.

گفتنی است، این روستا پذیرای  مهمانان نوروزی استان اردبیل است تا در این جشنواره شرکت کنند و از نزدیک با آداب و رسوم و آئین های محلی این منطقه آشنا شوند.

شایان ذکر است روستای درو در بخش شاهرود شهرستان خلخال استان اردبیل واقع شده است.

گزارش از : علی انوار – خبرنگار ایسنای منطقه اردبیل



انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: